بایگانی برچسب: s

تکلیف مشایی در انتخابات چه خواهد شد؟‎

اگر احمدی‌نژاد مهره غافل گیر کننده‌ای رو نکند و نامزد اصلی دولت برای انتخابات پیش رو اسفندیار رحیم مشایی باشد سوال مهم این خواهد بود که تکلیف صلاحیت او در انتخابات چه خواهد شد؟ بعید به نظر می‌رسد که شورای نگهبان صلاحیت مشایی را تأیید کند و بعضی رسانه‌های خاص هم پیشاپیش این باور را دامن می‌زنند که کسی که رهبری او را برای معاون اولی رئیس جمهور شایسته ندانسته پس صلاحیتی هم برای تصدی ریاست جمهوری نخواهد داشت.

بسیاری از هم اکنون به اتفاقی فکر می‌کنند که سال ۸۴ معین و مهرعلیزاده را وارد انتخابات کرد. ابتدا شورای نگهبان صلاحیت این دو را رد کرد اما در فاصله بسیار اندکی با حکم حکومتی از طرف رهبری، هر دو نفر مجوز شرکت در انتخابات ریاست جمهوری را پیدا کردند. این رفت و برگشت چنان سریع رخ داد که فرصت هجمه رسانه‌ای از اصلاح طلبان گرفته شد و فقط توانستند در برابر کار انجام شده موضع گیری مثبت یا منفی داشته باشند.

ظاهرا دوستی احمدی‌نژاد با مشایی آنقدر محکم هست که هیچ مخالفتی با او را برنتابد و تحمل حذفش از انتخابات را نداشته باشد. در صورتی که مشایی رد صلاحیت شود و امکانی برای شرکتش در انتخابات فراهم نیاید احتمال واکنش از طرف احمدی‌نژاد وجود خواهد داشت. وقتی عده زیادی در اطراف دولت به سادگی بازداشت می‌شدند احمدی‌نژاد تنها در موضع برخورد با کابینه ایستاد و آن‌ها را خط قرمزی برای سکوتش معرفی کرد.

احمدی‌نژاد ثابت کرده که حلقه دوستان نزدیک بسیاری برایش مهم هستند، بنابراین حتی واکنش تند هم از طرف او قابل پیش بینی خواهد بود. بعضی برای رسیدن به حساب این واکنش، قبل از رخدادش، پیش‌دستی کرده‌اند و خبر از «فتنه آینده»‌ای داده‌اند که با شعار عدالت و حمایت از محرومین به میدان خواهد آمد! این به هیچ وجه پیشگیری هوشمندانه‌ای نیست اما به خودی خود خبر از نگرانی‌هایی نسبت به واکنش دولت می‌دهد.

احمدی‌نژاد ممکن است دستکم دو مهره را وارد انتخابات کند تا در صورت رد صلاحیت مشایی بخت ادامۀ دولت را به کلی از دست ندهد. اما اگر فقط مشایی برای ثبت نام پیش قدم شود اوضاع دشوار خواهد شد. اگر مشایی تأیید صلاحیت شود، این بلافاصله از طرف مخالفان باج دادن به دولت تفسیر خواهد شد و خواهند گفت که شورای نگهبان از بیم واکنش دولت مدارا کرده است. استشهاد به پرونده سازی دو ـ سه سال گذشته علیه جریان انحرافی این واکنش را تشدید خواهد کرد.

به احتمال زیاد مشایی در انتخابات شرکت خواهد کرد، و رد صلاحیت خواهد شد. اما اینکه عاقبت چه اتفاقی می‌افتد، بالاخره راهی برای حضور او در انتخابات فراهم می‌شود؟ یا احمدی‌نژاد چه واکنشی به حذف او نشان می‌دهد؟ دیگر تا حدود زیادی دور از افق تحلیل و موکول به حدس و گمان است. طرفه می‌توان گفت که اگر با بی‌تدبیری خطری تحت عنوان «جریان انحرافی» تا این حد بزرگنمایی نمی‌شد اکنون رخداد هیچ معضل یا بحران و فتنه‌ای هم محتمل نمی‌نمود.

در حالت عادی مشایی نمی‌توانست بختی در انتخابات داشته باشد. مردم عادتا میلی به ادامه یک دولت بیش از دو دوره ندارند. از طرف دیگر مشایی عنصری حاشیه ساز است و حرفهایی می‌زند که کاملا بی‌ربط به دغدغه‌های اصلی جامعه است. خود احمدی‌نژاد بسیار قوی‌تر از مشایی بوده اما نتوانسته دردهای اساسی مردم را تسکین بدهد. بخت مشایی فقط از جانب مخالفین بعضا مستبد، و فاصله بیشتر آن‌ها نسبت به خواسته‌های مردم، تقویت می‌شود.

مجلس نباید در انتخاب رئیس جمهور دخالت کند

مجلس به هر طریق می‌خواهد در انتخاب رئیس جمهور دخالت کرده و نقش داشته باشد. اما اگر قرار است مجلس در تأیید صلاحیت نامزدهای ریاست جمهوری صاحب نظر باشد دیگر حکمتِ انتخاب مستقیم زیر سوال می‌رود، و روش صریح‌تر و عریان‌تر‌‌ همان است که ابتدا با بازنگری در قانون اساسی وضعیت نظام را به پارلمانی تغییر بدهند و سپس نمایندگان به اختیار خودشان هر کسی را که بهتر می‌دانند بر امور اجرایی مسلط کنند.

قانون اصلاح انتخابات را می‌توان معلول عدم موفقیت کسانی در مجلس دانست که طرح و نقشه‌ای برای پارلمانی شدن نظام در سر داشتند. پارلمانی شدن نظام علنا تفکیک قوا را از بین می‌برد و دولت را تبدیل به زائده‌ای از مجلس می‌کند. اما قانون اساسی فعلی با تأکید بر استقلال قوا امکان هر گونه دخالت غیرنظارتی را از مجلس گرفته و مجلس نمی‌تواند نقشی در انتخاب یا تأیید صلاحیت رئیس جمهور داشته باشد.

در بعضی اعتراض‌ها به این طرح آمده است که با اصلاح قانون انتخابات به شکلی که اکنون در دستور کار مجلس است یک حلقه بسته سیاسی و الیگارشیک تشکیل می‌شود که راه را بر ورود عناصر مستقل می‌بندد و نامزد‌ها تنها با تأیید جمع نمایندگان و مدیران (تقریبا همان کسانی که قرار بود برایشان حقوق مادام العمر تعیین شود) می‌توانند وارد حلقه قدرت شوند. مجرای فساد این تغییرات از ظاهر آن هم مشخص است.

رویه اشتباه

همانطور که نمی‌توان قانونی گذاشت که نامزدهای مجلس برای تأیید صلاحیت از نمایندگان دولت (فرمانداران و استانداران و…) امضا جمع آوری کنند نمی‌توان قانونی وضع کرد که نامزد ریاست جمهوری کاسه تمنا به دست بگیرد و برای امضا به دنبال نماینده‌هایی بیافتد که هر کدام خواسته‌ها و سلایقی برای خودشان دارند. استقلال مجلس و دولت از هم باید حفظ شود، و نباید مسیر انتخابات رئیس دولت از لابی‌ها و وعده‌های سیاسی بگذرد.

نمایندگان مجلس منطقه‌ای انتخاب می‌شوند اما وظیفه‌شان این است که ملی عمل کنند. با این حال برخی نمایندگان بدون اینکه مصلحت عمومی کشور را در نظر بگیرند تنها به دنبال جلب منافع برای حوزه رأی گیری خودشان هستند. این رویه که آن‌ها را به واسطه‌هایی برای جلب منافع غیرملی و معطوف به منافع شخصی تبدیل می‌کند خود شاهدی است که نباید صلاحیت نامزدهای ریاست جمهوری به نظر نمایندگان موکول شود.

مسئله دیگر عرف امضا کردن و پس گرفتن امضا‌ها توسط نمایندگان است که انتقادهای جدی را به مجلس وارد کرده است. نمایندگان به آسانی طرح‌های سوال و استیضاح را امضا می‌کنند و آسان‌تر از آن امضایشان را پس می‌گیرند! این عادت، علاوه بر اینکه موجب شده نمایندگان دولت همواره چشم طمع به تغییر نظر نمایندگان داشته باشند، شایستگی مجلس را هم برای جلب امضای صلاحیت ریاست جمهوری زیر سوال برده است.

استدلال ضعیف

مهم‌ترین استدلالی که در دفاع از این طرع عنوان شده «سوء استفاده رسانه‌های خارجی از ثبت نام انتخابات ریاست جمهوری» است که ابدا دلیل مهم و قابل اعتنایی به نظر نمی‌رسد، و ارتباطی هم به مصلحت واقعی مردم پیدا نمی‌کند. سوء استفاده اگر هم اتفاق بیافتد مقعطی و نه چندان مهم خواهد بود. چه اینکه اگر بنا به ملاک گرفتن سوء تبلیغ‌ها باشد بسیاری از قوانین شرع را هم به همین دلیل باید تغییر داد.

هر روشی برای تأیید صلاحیت نامزد‌ها محمل ایراداتی خواهد بود و امکان ندارد روشی مقرر شود که از هر انتقادی مصون باشد، یا به طور کلی باب ایرادات سیاسی یا سوء استفاده‌های رسانه‌ای را ببندد. شأن این نوع تغییرات تنها رفتن از بعضی اشکالات به اشکالات تازه است بدون اینکه ترجیحی بین آن‌ها وجود داشته باشد. بدیهی است که تقلیدی بودن روش جمع کردن امضا خود می‌تواند بهانه سوء تبلیغ‌هایی را فراهم کند.

راه‌های دیگر

تأمین دغدغۀ «عینی کردن ملاک‌های صلاحیت ریاست جمهوری» می‌تواند راههای متنوعی داشته باشد. نمایندگان به جای انحصار امور به خودشان (با این استدلال ثابت و تکراری که در رأس امور هستند) می‌توانند سراغ راههای ساده‌تر و کم حاشیه‌تری بروند، فی المثل تعیین حداقل مدرک کار‌شناسی یا معادل آن برای ثبت نام کنندگان انتخابات، می‌تواند بسیاری از اشکالات منجمله ثبت نام گسترده را برطرف کند.

اما در تعیین مصادیق عنوان «رجال مذهبی و سیاسی» نمایندگان به هیچ رو نمی‌توانند تأثیر گذار باشند، چرا که در صدق این عناوین برای بسیاری از خود آن‌ها تردید وجود دارد، بسیاری از آن‌ها تنها نماینده جمعی از مردم حوزه رأی گیریشان هستند. فاقد شیء نمی‌تواند معطی شیء شود و اقبال جمعی از مردم برای پیگیری امور اجرایی و منطقه‌ایشان به نمایندگان مجلس چنین شأن و حقی برای آن‌ها ایجاد نمی‌کند.

مجلس برای تعیین این عنوان می‌تواند به سراغ معتمد‌ترین عناصر سیاسی و اجتماعی کشور برود و با کمترین تشریفات مثلا امضای ده نفر از نمایندگان ولی فقیه در مراکز استان‌ها را ملاک تأیید هر دو عنوان (مذهبی و سیاسی) قرار بدهد. وقتی یکی از ائمه جمعه و نمایندگان ولی فقیه از دنیا می‌رود سیل جمعیت تشییع کنندگان به خوبی نشان می‌دهد که مردم چه کسانی را وکلای سیاسی و اجتماعی و امنای مذهبی خود می‌دانند.

مخالف مصلحت

از همه این موارد گذشته، نفس طرح این قانون جدید خلاف مصلحت است. دخالت مجلس یا قوه قضائیه در اجرای انتخابات غیر از اینکه مغایر قانون اساسی است یک معنای مضمر هم در پی دارد و آن اینکه انتخابات قبلی مقصود لازم را تأمین نکرده است! آوردن این طرح به صحن مجلس خود به خود سلامت انتخابات قبلی، صلاحیت اجرایی وزارت کشور و نظارت شورای نگهبان را در معرض اتهام قرار داده و باعث حساسیت‌هایی شده است.

سخنگوی شورای نگهبان پیشاپیش اعلام کرده که شورا مفاد این طرح را مطابق قانون اساسی نمی‌داند و به احتمال فراوان آن را رد می‌کند، بنابراین بررسی چنین طرحی جز اینکه وقت مجلس را تلف کرده و موجبات تنش سیاسی را فراهم بیاورد فایده‌ای بر آن مترتب نخواهد بود. اگر مجلس تصمیم بگیرد که با اصرار خواسته‌اش را از طریق مجمع تشخیص مصلحت پیگیری کند علاوه بر تنش‌های بیشتر اطمینانی هم بر حصول نتیجه نخواهد داشت.

هیئت رئیسه مجلس می‌گوید که مجلس به دنبال اولویت‌های اقتصادی و معیشتی است و نمایندگان استیضاح وزیر ورزش و جوانان را تنها به دلیل پرداختن به همین اولویت‌ها انجام نداده‌اند. همچنین هر‌گاه رهبری از پرداختن به مسائل اختلاف برانگیز پرهیز می‌دهند نمایندگان مجلس اظهار موافقت و اطاعت می‌کنند. در چنین وضعیتی بهتر آنست که نمایندگان به خاطر خودشان هم که شده این طرح عجولانه را از دستور کار خارج کنند.